6×آ. رايجترين دگرگونیِ واجی در واژه‌سازیِ پارسیِ نو جای دادنِ واج يا رشته‌‌واجی در واژه‌یِ تازه برای روانتر کردنِ ادايش است. چنين واج يا رشته‌‌واجی را آوایِ ميانجی (epenthesis) می‌ناميم:

6×آ×آ. اگر بافتِ /C₁C₂C₃ - VC₁C₂/ (با واکه‌یِ /ɒ - i - u/) پديد آيد، اين بافت را گاهی با يک واکه به /C₁C₂VC₃ - V₁C₁V₂C₂/ تبديل می‌کنند:

• به عنوانِ آوایِ ميانجی بيشتر واکه‌یِ /e/ به کار می‌رود:
  • ميانِ پيشوند و کانونِ وندی، برایِ نمونه پارسنگ /pɒresæng/ و پادشاه /pɒdeʃɒh/
  • ميانِ ميانوند و کانونِ وندی، برایِ نمونه شبانروز /ʃæb-ɒne-ruz/
  • در همنشانیِ ساده‌یِ اسم و بنِ حال، برایِ نمونه شادمان /ʃɒde-mɒn/
• در واژه‌یِ مهربان /mehræbɒn/ آوایِ ميانجی /æ/ می‌آيد.
• هنگامی که واپسين آوایِ بافتِ /C₁C₂C₃/ همخوانِ /j/ باشد آوایِ ميانجی /i/ می‌آوريم:

  شهريار /ʃæhr/ + /jɒr/ = /ʃæhrijɒr/

6×آ×ب. همخوانها هنگامی به عنوانِ آوایِ ميانجی به کار می‌روند که دو واکه پشتِ سرِ هم قرار بگيرند:

• آوایِ ميانجی/g/ در اين جای‌گاهها به چشم می‌خورد:
  • 1×1×3×2×آ×آ. پسوندِ /æk/
  • 1×1×3×19×آ×آ×ب. پسوندِ /ɒn/
  • 1×1×3×19×آ×پ. پسوندِ /ɒn/
  • 1×1×3×48×آ×آ×آ. پسوندِ /i/
  • 1×1×3×48×ب×آ×آ. پسوندِ /i/
  • 1×1×3×50×آ. پسوندِ /in/
• آوایِ ميانجی/h/ در اين جای‌گاه به کار رفته:
  • 1×2×3. آويزه‌یِ شناختیِ /e/
• آوایِ ميانجی/k/ در اين جای‌گاهها به کار رفته:
  • 1×1×3×19×آ×آ×ب. پسوندِ /ɒn/
  • 1×1×3×19×آ×پ×ب. پسوندِ /ɒn/
  • 1×1×3×48×آ×آ×پ. پسوندِ /i/
• آوایِ ميانجی/v/ در اين جای‌گاه به کار رفته:
  • 1×1×3×48×ب×آ×ب. پسوندِ /i/
• آوایِ ميانجی/vv/ در اين جای‌گاه به کار رفته‌:
  • 1×1×3×63×آ. پسوندِ /om/
• همخوانِ /j/ در اين موردها نقشِ آوایِ ميانجی را به خود می‌گيرد:
  • 1×1×1×8×آ×آ. پيشوندِ /mæ/
  • 1×1×1×10×آ×آ. پيشوندِ /næ/
  • 1×1×3×1×آ. پسوندهایِ /æ - e/
  • 1×1×3×2×آ. پسوندِ /æk/
  • 1×1×3×4×آ. پسوندِ /æm/
  • 1×1×3×5×آ. پسوندِ /æn/
  • 1×1×3×6×آ. پسوندِ /ænd/
  • 1×1×3×7×آ. پسوندهایِ /ændæ - ænde - ændu/
  • 1×1×3×11×آ. پسوندِ /ɒ/
  • 1×1×3×19×آ×آ. پسوندِ /ɒn/
  • 1×1×3×19×آ×ب×ب. پسوندِ /ɒn/
  • 1×1×3×21×آ. پسوندِ /ɒni/
  • 1×1×3×41×آ. پسوندهایِ /eʃ - eʃn - iʃ/
  • 1×2×1×آ. آويزه‌یِ پيوندیِ /e/
  • 1×2×1×ب. آويزه‌یِ پيوندیِ /e/
  • 1×3×2×آ. شناسه‌هایِ حالِ /æm - æd - ænd/
  • 1×3×4×آ. شناسه‌هایِ دستوریِ /æm - æd - ænd/
  • 1×3×5×آ. شناسه‌هایِ آرزوئیِ /ɒm - ɒd/
  • 1×3×6×آ. شناسه‌هایِ التزامی /æmi - ædi - ændi/
• آواهایِ ميانجی/jj/ در اين جای‌گاه‌ها به کار رفته:
  • 1×1×3×63×آ. پسوندِ /om/
  • 1×2×1×آ×پ. آويزه‌یِ پيوندیِ /e/

6×آ×پ. گذشته از اين، واکه‌یِ /i/ نيز در اين نمونه‌ها به عنوانِ آوایِ ميانجی به کار می‌رود :

• 1×1×3×19×آ×ت. پسوندِ /ɒn/
• 1×1×3×20×آ×ت. پسوندهایِ /ɒnæ - ɒne/

6×ب. در حذفِ آوائی (elisio) واج يا رشته‌واجی از واژه‌یِ تازه می‌افتد. حذفِ آوائی در پارسیِ نو در اين موردها به چشم می‌خورد:

• 1×1×1×4×آ×ب. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×پ. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×ت. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×ث. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×ج. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×8×آ×آ×ب. پيشوندِ /mæ/
• 1×1×1×8×آ×ب. پيشوندِ /mæ/
• 1×1×1×8×آ×پ. پيشوندِ /mæ/
• 1×1×1×8×آ×ت. پيشوندِ /mæ/
• 1×1×1×8×آ×ث. پيشوندِ /mæ/
• 1×1×1×8×آ×ج. پيشوندِ /mæ/
• 1×1×1×10×آ×آ×پ. پيشوندِ /næ - nɒ/
• 1×1×1×10×آ×ب. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×پ. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×ت. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×ث. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×ج. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×چ. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×خ. پيشوندِ /næ - nɒ/
• 1×1×3×8×آ. پسوندهایِ /ængi - nængi/
• 1×1×3×19×آ×پ×پ. پسوندِ /ɒn/
• 1×1×3×40×آ×آ. پسوندِ /estɒn/
• 1×1×3×40×آ×ب. پسوندِ /estɒn/
• 1×1×3×44×آ. پسوندِ /gɒn/
• 1×1×3×45×آ. پسوندهایِ /gɒnæ - gɒne/
• 1×1×3×50×آ×آ. پسوندِ /in/
• 1×2×1×آ×ب. آويزه‌یِ پيوندیِ /e/

6×پ. روندِ ناهمگون‌سازیِ آوائی (dissimilatio anticipativa) ادایِ آوائی را از ادایِ آوائی که پس از آن می‌آيد دورتر می‌کند. اين روند در واژه‌سازیِ پارسیِ نو تنها برایِ واکه‌ها و در اين موردها به کار می‌رود:

• 1×1×1×4×آ×آ. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×ح. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×خ. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×10×آ×آ×ب. پيشوندِ /næ/
• 1×1×1×10×آ×د. پيشوندِ /næ/
• 1×1×3×48×ب×آ×ب. پسوندِ /i/

6×ت. در همگون‌سازیِ آوائی (assimilatio perseverativa) ويژگيهایِ آوائی به ويژگيهایِ آوایِ پيش از آن نزديک می‌شود. در واژه‌سازیِ پارسیِ نو اين روند در اين جای‌گاهها به چشم می‌خورد:

• در دگرگونیِ همخوانِ بيواکِ /t/ به همخوانِ واک‌دارِ /d/ پس از ديگر همخوانهایِ واک‌دار يا پس از واکه‌ها:
  • 1×1×3×65×آ. پسوندِ /t/
  • 1×1×3×66×آ. پسوندِ /tæn/
  • 1×1×3×68×آ. پسوندِ /tɒr/
• 1×1×3×48×ب×آ×ب. پسوندِ /eʃ - eʃn/

6×ث. در قلبِ آوائی (metathesis) يک آوا در واژه جابه‌جا می‌شود، يا اين که جايش را با آوائی ديگر عوض می‌کند. قلبِ آوائی در واژه‌سازیِ پارسیِ نو در اين موردها به چشم می‌خورد:

• 1×1×1×4×آ×ث. پيشوندِ /be/
• 1×1×1×4×آ×چ. پيشوندِ /be/
• 1×1×3×40×آ×پ. پسوندِ /estɒn/

6×ج. تبديلِ واکه‌هایِ ساده به واکه‌هایِ مرکّب مرکّب‌سازیِ واکه (diphthongisatio) نام دارد. مرکّب‌سازیِ واکه را در واژه‌سازیِ پارسیِ نو در اين نمونه می‌بينيم:

• 1×1×1×10×آ×خ. پيشوندِ /næ - nɒ/

6×چ. دگرگونیِ واکه‌هایِ مرکّب به واکه‌هایِ ساده را ساده‌سازیِ واکه (monophthongisatio) می‌نامند. اين روند را می‌توان در واژه‌سازیِ پارسیِ نو در اين نمونه‌ها ديد:

• 1×1×1×10×آ×ح. پيشوندِ /næ - nɒ/
• بستان /bu/ + /estɒn/ = /bostɒn/

6×ح. هنگامی که آوایِ واجی بستگی به واجهایِ پيرامونش داشته‌باشد با چندآوائیِ مشروط (variation combinativa) رو به رو هستيم. آواهائی که چنين واجی به خود می‌گيرد را واج‌گونه (allophonum) می‌نامند.

در زبانِ پارسیِ نو تا عهدِ مغول، واجِ د /d/ پس از واکه‌ها به واج‌گونه‌یِ ذ /ð/ ديگرگون می‌شده.

امروزه در پارسیِ نو چندآوائیِ مشروط به چشم نمی‌خورد. واج‌گونه‌یِ ذ /ð/ جایِ خود را به واجِ د /d/ داده و تنها نمونه‌هایِ انگشت‌شماری نگارشِ ذ را نگه‌داشته‌اند، ولی با آوایِ /z/:

پذيرفتن /pæziroftæn/، گذشت /gozæʃt/